સત્યના બે વિરોધી મોડેલ છે – ફિલોસોફિકલ, જે માનવ-કેન્દ્રિત છે, જ્યાં સ્વ પોતાની નિશ્ચિતતાઓ સાથે જોડાયેલો છે; અને ધાર્મિક, જે દૈવી સત્તા અથવા અધિકૃત શબ્દને માનવ વિચારસરણી પર પોતાને લાદવા અને સત્ય શું છે તે નક્કી કરવાની મંજૂરી આપે છે.
સત્યની ઝોરાસ્ટ્રિયન સમજણ
અહુનવૈતી ગાથામાં, ઝરથુસ્ત્ર બે માનસિકતાઓ અને આપણે બધાએ આપણા સાચા મનઘા અથવા સ્પષ્ટ અને પ્રકાશિત મનનો ઉપયોગ કરીને જે પસંદગીઓ કરવી જોઈએ તેની વાત કરે છે. આ ગાથામાં, ઝરથુસ્ત્ર કહે છે: હું જીવનની પહેલી શરૂઆતમાં સ્પિરિટસ ટવેઈન વિશે વાત કરીશ, જેમના વિશે પવિત્ર આત્માએ દુષ્ટને આ રીતે કહ્યું: આપણા મન ક્યારેય સુમેળ સાધશે નહીં, ન તો આપણા સિદ્ધાંતો; ન તો આપણી આકાંક્ષાઓ, ન તો આપણી માન્યતાઓ; ન તો આપણા શબ્દો કે ન તો આપણા કાર્યો. આ આ દુનિયામાં અને આપણા જીવનમાં આપણે જે નૈતિક દ્વૈતતાનું અવલોકન કરીએ છીએ તેને વિસ્તૃત કરે છે.
ગાથા બંને, વૈશ્વિક તેમજ વ્યક્તિગત મૈન્યુ (મન માટે સંસ્કૃત માણસ) માનસિકતાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે. જ્યારે મેક્રો સ્તરે સારા અને અનિષ્ટની શક્તિઓ વચ્ચે વૈશ્વિક યુદ્ધ ચાલે છે, ત્યારે સૂક્ષ્મ સ્તરે પણ આપણી પાસે વ્યક્તિગત માનસિક સ્તરે આપણી પોતાની દૈનિક લડાઈ હોય છે, જેમાં સારા અને અનિષ્ટ અથવા સત્ય અને અસત્ય અથવા સાચા અને ખોટા વચ્ચે પસંદગી કરવી પડે છે.
અહુનવૈતી ગાથા સલાહ આપે છે: તમારા કાનથી સર્વોચ્ચ સત્યો સાંભળો, દરેક માર્ગ પોતાના માટે બે માર્ગો વચ્ચે નિર્ણય લેતા પહેલા સ્પષ્ટ વિચારથી તેનો વિચાર કરો, જરથુસ્ત્ર અહીં નૈતિક પસંદગીઓ વિશે વાત કરે છે જે આપણામાંના દરેકે સ્પષ્ટ વિચાર અથવા પ્રકાશિત મન સાથે કરવી જોઈએ. અને, એકવાર આપણે નિર્ણય લઈ લઈએ, પછી આપણે તેના પરિણામો માટે જવાબદાર રહેવું પડશે.
આપણા પોતાના સત્યવાદી, ન્યાયી અને સારા વિચારો, શબ્દો અને કાર્યો સિવાય કોઈ તારણહાર આપણા બચાવમાં આવી શકતો નથી. અને તેથી આ બે માર્ગોના સંદર્ભમાં પયગંબર કહે છે: અને આ બેમાંથી મૂર્ખ લોકો આ રીતે પસંદ કરતા નથી જ્ઞાનીઓ જે સાચું છે તે પસંદ કરે છે.