આપણે પ્રાર્થના શીખ્યા તે પહેલાં જ પરિવારના ભોજનના ટેબલ પાસે જીવનના મૂલ્યો શીખ્યા હતા.
દરેક પારસીની જીવનકથા પોતાના ઘરેથી શરૂ થાય છે. કદાચ એવા દાદા-દાદીની યાદોથી, જેમને બાગમાં રહેતા દરેક વ્યક્તિનું નામ ખબર હોય; એવા માતા-પિતાથી, જેઓ સમયપાલન બાબતે લશ્કરી શિસ્ત જેટલા કડક હોય; એવી ફોઈ કે માસીથી, જેમને લાગતું હોય કે ધાનસાકનો એક વધારાનો વાડકો દરેક સમસ્યાનો ઉપાય છે; અથવા એવા ભાઈ-બહેન અને પિતરાઈઓથી, જેઓ દરેક કુટુંબમિલનને આનંદના ઉત્સવમાં ફેરવી દેતા હોય. દરેક પરિવારની પોતાની વિશેષતા હોય છે, પરંતુ એક વાત બધામાં સમાન છે. પારસી પરિવાર પેઢીઓથી સંસ્કાર, શ્રદ્ધા, ધૈર્ય અને પ્રેમનું પ્રથમ શિક્ષણસ્થાન રહ્યો છે.
આપણો સમાજ સંખ્યામાં નાનો હોઈ શકે, પરંતુ સંબંધોની સમૃદ્ધિમાં હંમેશાં મોટો રહ્યો છે. ક્વોલિટી ટાઈમ જેવા શબ્દો પ્રચલિત થાય તે પહેલાંથી જ પારસી પરિવારો સાથે સમય વિતાવવાનું મહત્વ જાણતા હતા. ભોજન ક્યારેય માત્ર જમવાનું નહોતું; તે વાતચીત, હાસ્ય, ચર્ચા અને કિસ્સાઓની મહેફિલ બનતું. ભોજનના ટેબલ પર બાળકો પોતાના પરિવારનો ઇતિહાસ શીખતા, વડીલો જીવનના પાઠ શીખવતા અને મતભેદ હોવા છતાં દરેકને અનુભવાતું કે તેઓ આ પરિવારનો અભિન્ન ભાગ છે.
વડીલો પ્રત્યેનો આદર હંમેશાં આપણા સમાજની સૌથી મોટી શક્તિ રહ્યો છે. દાદા-દાદી કે નાના-નાની માત્ર ઘરના વડીલો નહોતા; તેઓ જીવંત ગ્રંથાલય હતા. તેમની પાસે પ્રાર્થનાઓ, પરંપરાઓ, તહેવારો અને કુટુંબની યાદોનો એવો ખજાનો હતો, જેને કોઈ પુસ્તક સંપૂર્ણ રીતે સમાવી શકતું નથી. જૂના મુંબઈની વાતો, ગામડાંના જીવનના અનુભવો, સમાજના પ્રસંગો અને અસાધારણ વ્યક્તિઓની તેમની યાદોએ યુવા પેઢીને પોતાના સમૃદ્ધ વારસાની સાથે સતત જોડેલી રાખી.
પારસી પરિવારો હંમેશાં સુખ-દુઃખમાં એકબીજાની સાથે ઊભા રહેવામાં માનતા આવ્યા છે. નવજોતની ઉજવણી હોય, લગ્નની તૈયારી હોય, બીમાર સગાની સેવા કરવી હોય કે જરૂરિયાતમંદના ઘરે ભોજન પહોંચાડવું હોય પરિવારની મદદ ક્યારેય ફરજ માનવામાં આવી નથી. તે તો આપણા સ્વભાવનો એક સહજ ભાગ રહ્યો છે. આજે પણ એક ફોન કોલથી શહેરના જુદા-જુદા ખૂણાઓમાંથી અને ઘણી વાર દુનિયાના અલગ-અલગ દેશોમાંથી પણ સગાં-સંબંધીઓ એક થઈ જાય છે.
અલબત્ત, કોઈ પણ પારસી કુટુંબમિલન ઉત્સાહભરી ચર્ચાઓ, પ્રેમાળ મશ્કરી અને મતભેદો વગર પૂર્ણ થઈ શકે નહીં. ક્રિકેટથી લઈને રાજકારણ સુધી અને લગન-નું-કસ્ટર્ડ બનાવવાની સાચી રીત સુધી દરેક વિષય પર ઉત્સાહપૂર્વક ચર્ચા કરવાની કળામાં આપણે પારંગત છીએ. પરંતુ આ જીવંત ચર્ચાઓની પાછળ હંમેશાં એક અતૂટ સ્નેહ છુપાયેલો હોય છે, જેણે બદલાતા સમય સાથે આપણા સમાજને એકસૂત્રે બાંધેલો રાખ્યો છે.
આજે પરિવારો દુનિયાના વિવિધ ખંડોમાં વસેલા છે. સાંઝા ઓટલાં કરતાં હવે વિડિયો કોલ વધુ સામાન્ય બન્યા છે. જીવનશૈલી બદલાઈ ગઈ છે, કારકિર્દી વધુ વ્યસ્ત બની છે અને ઘરો કદમાં નાના થયા છે. છતાં આપણને જાળવી રાખનારા મૂલ્યો એ જ રહ્યા છે પ્રેમ, આદર, ઉદારતા, હાસ્ય અને એકતા. આ જ મૂલ્યો આજે પણ પારસી હોવાનો સાચો અર્થ સમજાવે છે.
આ નવા પારસી વર્ષના અવસરે ચાલો આપણે તે તમામ લોકોને સાચવીએ, જેઓ કોઈ પણ મકાનને સાચા અર્થમાં ઘર બનાવે છે. પરંપરાઓ જીવંત રહે છે કારણ કે પરિવારો તેને એક ભોજન, એક વાર્તા, એક પ્રાર્થના અને એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી પ્રેમપૂર્વક આગળ ધપાવે છે. અંતે, આપણો સૌથી મોટો વારસો એ નથી કે આપણે પાછળ શું છોડીએ છીએ; પરંતુ એ છે કે આપણે કયા મૂલ્યો પ્રેમપૂર્વક આવતી પેઢીને સોંપીએ છીએ. એ જ હંમેશાં પારસી પરિવારની સાચી શક્તિ રહી છે.