ભારતની સેવા કરનારા પારસીઓમાં નોશીર ફરામજી સંતુકનું સ્થાન વિશિષ્ટ છે. તેમણે અત્યંત ગુપ્ત રીતે દેશની સેવા કરી હતી અને તેઓ ભારતના મહત્વપૂર્ણ ગુપ્તચર વડાઓમાંના એક હતા. ભૂતપૂર્વ નૌકાદળ અધિકારી સંતુક બાદમાં ભારતીય પોલીસ સેવામાં જોડાયા અને અંતે 1977થી 1983 સુધી ભારતની વિદેશી ગુપ્તચર સંસ્થા રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગના વડા બન્યા.
તેમની નોંધપાત્ર કારકિર્દીમાં અનેક પડકારજનક જવાબદારીઓ સામેલ હતી. 1950ના દાયકાની શરૂઆતમાં બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં ફરજ બજાવતી વખતે સંતુકે સ્વૈચ્છિક રીતે આંદામાન ટાપુઓમાં સેવા સ્વીકારી હતી. ત્યાં તેમણે દૂર વસતા જારવા આદિવાસી સમુદાય સાથે મિત્રતા સ્થાપવાના પ્રયાસો કર્યા હતા, જે તે સમયની પરંપરાગત શત્રુતાપૂર્ણ પોલીસ પદ્ધતિથી તદ્દન અલગ અભિગમ હતો. 1957માં તેઓ ઇન્ડિયન ફ્રન્ટિયર એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસમાં જોડાયા અને ભારતના ઉત્તર-પૂર્વ વિસ્તારની જટિલ પરિસ્થિતિઓનો ઊંડો અનુભવ અને સમજ મેળવી.
1968માં જ્યારે રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગની સ્થાપના કરવામાં આવી, ત્યારે દિગ્ગજ ગુપ્તચર અધિકારી આર. એન. કાઓએ સંતુકને એક મહત્વપૂર્ણ વિભાગની જવાબદારી સોંપી હતી. 1977માં મોટા પુનર્ગઠન બાદ વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈએ તેમને સંસ્થાનું નેતૃત્વ સોંપ્યું. તેમની પ્રામાણિકતા અને રાજકીય નિષ્પક્ષતાની પ્રતિષ્ઠા એવી હતી કે 1980માં ઇન્દિરા ગાંધી ફરી સત્તામાં આવ્યા ત્યારે પણ તેમણે સંતુકને તેમના પદ પર જાળવી રાખ્યા, જોકે સંતુકે અગાઉ તેમના રાજકીય વિરોધીઓ સાથે નજીકથી કામ કર્યું હતું.
તેમની કારકિર્દીની સૌથી નાટકીય ઘટના માર્ચ 1983માં તેમની નિવૃત્તિના થોડા સમય પહેલાં બની હતી. એક મિત્ર દેશના વડાને વિદેશી પ્રેરિત સત્તાપલટાની શક્યતાનો ભય હતો અને તેમણે ભારત પાસેથી તાત્કાલિક તથા ગુપ્ત સહાય માગી હતી. ઇન્દિરા ગાંધીએ આ સંવેદનશીલ મિશનની જવાબદારી સંતુકને સોંપી. પરિણામે તેમને અચાનક દેશ છોડવો પડ્યો અને તેમના ઉત્તરાધિકારીને સત્તા સોંપવાની પ્રક્રિયા પણ મુલતવી રાખવી પડી.
તેમના અચાનક પ્રસ્થાન અંગે ભારે અટકળો શરૂ થઈ. બોમ્બેના એક અખબારે સનસનાટીભર્યા અહેવાલમાં દાવો કર્યો કે ભારતના માસ્ટર સ્પાય અત્યંત સંવેદનશીલ દસ્તાવેજો લઈને અમેરિકા જતા રહ્યા છે અને બ્રિટિશ ડબલ એજન્ટ કિમ ફિલ્બીની જેમ દેશ છોડીને ચાલ્યા ગયા છે. વાસ્તવમાં સંતુક ભારત સરકારના એક અત્યંત ગુપ્ત મિશન પર હતા. મિશન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યા બાદ તેઓ 12 એપ્રિલે નવી દિલ્હી પરત ફર્યા હતા, જોકે ત્યાં સુધીમાં આ અહેવાલોને કારણે સંસદ અને મીડિયામાં ભારે વિવાદ ઊભો થઈ ગયો હતો.
નિવૃત્તિ પછી પણ તેમની રાષ્ટ્રીય સેવા ચાલુ રહી. સંતુકને માઇનોરિટી કમિશનમાં નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા અને 1988માં તેમણે નાગા બળવાખોરો સાથેની ગુપ્ત વાટાઘાટોમાં પણ ભાગ લીધો હતો. ઉત્તર-પૂર્વ ભારત અંગેના તેમના વિશાળ અનુભવ અને જ્ઞાનનો આ વાટાઘાટોમાં ઉપયોગ થયો હતો.
સંતુકની કારકિર્દીમાં પોલીસ સેવા, સરહદી વહીવટ, વિદેશી ગુપ્તચર વિભાગ, રાજદ્વારી કામગીરી અને સંવેદનશીલ વાટાઘાટો જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોનો અનોખો અનુભવ જોવા મળે છે. જાહેર જીવનથી મોટાભાગે દૂર રહીને તેમણે પોતાની ફરજ અત્યંત શાંતિ, પ્રામાણિકતા અને વ્યાવસાયિકતા સાથે નિભાવી હતી. નોશિર ફરામજી સંતુક ભારતના ઓછા જાણીતા પરંતુ અસાધારણ પારસી ગુપ્તચર અધિકારીઓમાંના એક તરીકે યાદગાર વારસો છોડી ગયા છે.